Een woning schenken tijdens leven: is daarmee de erfenis geregeld?

Door mr. Job Broos, kandidaat-notaris

Wie tijdens zijn leven vermogen aan één van zijn kinderen schenkt, kan daar goede redenen voor hebben. Denk aan het schenken van een woning, het helpen bij de aankoop van een huis of het overdragen van familievermogen. Maar wat gebeurt er na overlijden wanneer een ander kind een beroep doet op zijn of haar legitieme portie?
Een recente uitspraak van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden laat zien dat een schenkingen aan en bevoordelingen van een kind (gift) die jaren eerder hebben plaatsgevonden, bij de afwikkeling van een nalatenschap opnieuw een belangrijke rol kan spelen.

De woning als gift
In de betreffende zaak draaide het om de vaststelling van de legitieme portie en om een schenking van een woning en een gift door het tegen een lage huur aan een van de kinderen verhuren van een woning. Daarbij was onder meer van belang of sprake was van een gift en tegen welke waarde die gift voor de berekening van de legitieme portie moest worden meegenomen.

Dat raakt aan een vraag die wij in de praktijk regelmatig tegenkomen:

Kun je tijdens je leven vermogen aan het ene kind overdragen zonder dat het andere kind daar na je overlijden nog aanspraken aan kan ontlenen?
Het antwoord is niet zonder meer ja.

Onterven betekent niet altijd: niets ontvangen
Het Nederlandse erfrecht kent kinderen een bijzondere bescherming toe. Een kind kan bij testament worden onterfd, maar behoudt in beginsel het recht om aanspraak te maken op zijn of haar legitieme portie.
Die aanspraak bestaat niet uit een recht op bepaalde goederen uit de nalatenschap, maar uit een geldvordering. Voor de omvang daarvan wordt bovendien niet uitsluitend gekeken naar wat zich op de overlijdensdatum nog in de nalatenschap bevindt.
Bepaalde giften die tijdens het leven van de overledene zijn gedaan, kunnen bij de berekening van de legitieme portie worden betrokken.

Juist bij vastgoed kan dat grote gevolgen hebben
Bij een woning of ander vastgoed kan vervolgens discussie ontstaan over de waardering van de gift. Welke waarde moet worden gehanteerd? Op welk moment wordt die waarde bepaald? En wat is economisch gezien daadwerkelijk geschonken?
Wanneer vastgoed in de tussenliggende jaren sterk in waarde is veranderd, kunnen dergelijke vragen financieel een aanzienlijk verschil maken.
De uitspraak onderstreept daarmee een belangrijk uitgangspunt: estate planning tijdens leven en de uiteindelijke afwikkeling van de nalatenschap kunnen niet los van elkaar worden gezien.

Vooruitdenken voorkomt discussie achteraf
Wie tijdens zijn leven vermogen tussen kinderen ongelijk wil verdelen, doet er daarom verstandig aan niet alleen naar de schenking van vandaag te kijken, maar ook naar de gevolgen bij een toekomstig overlijden.

Denk daarbij aan de vraag wat de schenking betekent voor de legitieme porties van andere kinderen, hoe de schenking wordt vastgelegd en of het bestaande testament nog aansluit bij de gekozen vermogensoverdracht.
Een goed estate plan bestaat zelden uit één losse schenking of één testament. Het gaat juist om de samenhang tussen schenken, testament, huwelijksvermogensrecht, bedrijfsopvolging, fiscaliteit en eventuele andere zaken zoals levensverzekeringen..

Want wat bij leven een eenvoudige vermogensoverdracht lijkt, kan na overlijden alsnog aanleiding geven tot een ingewikkeld familiegeschil.

mr. Job Broos
kandidaat-notaris
Sterel Notarissen