Schenken bij leven? Pas op dat de erfgenamen niet met lege handen achterblijven!

Door mr. Frank R. Sterel, notaris/partner bij Sterel c.s. Notarissen

Wie tijdens zijn leven vermogen wegschenkt, mag daarbij de belangen van schuldeisers niet uit het oog verliezen. Ook niet wanneer die schuldeiser een stiefkind is.

Dat blijkt uit een interessante uitspraak van de Rechtbank Noord-Holland van 19 augustus 2026.

Wat speelde er?

Een man had na het overlijden van zijn vader, op grond van de wettelijke verdeling, een geldvordering van ruim € 380.000 op zijn stiefmoeder gekregen.

Door een zogenoemde AWBZ/Wlz-clausule in het testament werd deze vordering vervroegd opeisbaar.

Maar er was een probleem: de stiefmoeder had inmiddels aanzienlijke bedragen geschonken aan haar eigen (stief)kinderen. Tussen 2018 en 2022 ging het om bijna € 140.000.

Toen de man zijn erfdeel wilde opeisen, bleek er onvoldoende vermogen over om hem te betalen.

Maar het was toch haar eigen geld?

Dat was precies het verweer van de stiefmoeder. De schenkingen zouden zijn gedaan uit vermogen dat zij zelf van haar moeder had geërfd.

De rechtbank maakte daar korte metten mee.

Bij de wettelijke verdeling vloeien de nalatenschap van de overleden echtgenoot en het privévermogen van de langstlevende samen. Er bestaan geen afzonderlijke vermogens waarop schuldeisers zich wel of niet kunnen verhalen.

Wanneer wordt schenken onrechtmatig?

Artikel 3:45 BW biedt schuldeisers de mogelijkheid om bepaalde onverplichte rechtshandelingen te vernietigen wanneer zij daardoor worden benadeeld en de vereiste wetenschap van benadeling aanwezig is. Dit noemen we de actio pauliana.

De rechtbank maakte daarbij een belangrijk onderscheid.

De schenkingen van vóór 2021 bleven in stand. Destijds was er nog voldoende vermogen om de vordering van het stiefkind te voldoen.

Maar vanaf 2021 nam het vermogen snel af. De stiefmoeder én haar levensexecuteurs hadden moeten begrijpen dat verdere schenkingen de verhaalsmogelijkheden van het stiefkind in gevaar brachten.

De wetenschap van de levensexecuteurs werd als gevolmachtigden bovendien aan de stiefmoeder toegerekend.

Het gevolg? De schenkingen uit 2021 en 2022 werden vernietigd.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Deze uitspraak onderstreept hoe belangrijk het is om bij estate planning verder te kijken dan alleen de wensen van degene die schenkt.

Een langstlevende echtgenoot kan in beginsel vrij over zijn vermogen beschikken, maar die vrijheid kent grenzen wanneer daardoor schuldeisers worden benadeeld.

Ook voor gevolmachtigden en levensexecuteurs bevat deze uitspraak een belangrijke waarschuwing: wie namens een ander schenkingen doet, moet rekening houden met bestaande schulden en toekomstige opeisbaarheid daarvan.

Mijn advies: breng vóór grotere schenkingen niet alleen het beschikbare vermogen in kaart, maar ook de bestaande verplichtingen, waaronder niet-opeisbare erfrechtelijke geldvorderingen.

Want schenken bij leven is mooi. Maar niet als daardoor een ander zijn rechtmatige erfdeel misloopt.

mr. Frank R. Sterel
Notaris/partner | Sterel c.s. Notarissen
Amsterdam